حسنعلى خان افشار
184
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
راست به روى سينهء خود مىبست و آن را زنار مىگفتند « 1 » . خانم شيل ، همسر سفير انگليس ، در خاطرات خود مىنويسد : معمولا اشتياق فراوانى وجود دارد كه مدل لباس اين سفير حتما به صورت اروپايى باشد و بالاتر از همه كج كلاه پردارى هم به سر نهاده باشد . چند سال پيش در سراب نمايندگانى به سراغ شوهرم آمدند تا لباس و كلاه او را براى استفادهء ايلچى فرنگ قرض كنند . در تهران نيز از اسبها و صندلىهاى ما به كرات براى استفاده در همين نوع برنامهها استفاده مىشود « 2 » . افزون بر نقش سفير فرنگى دو نقش فرنگى ديگر در نمايش تعزيه ايران هست : نخست ، در همين مجلس ورود به شام پزشكى فرنگى در دربار يزيد حضور دارد . و ديگر ، در مجلس عزادارى مسلمانان در يكى از كشورهاى فرنگى است كه پادشاه فرنگىها با آنها مخالفت مىكند « 3 » . البته از آنچه كه دراينجا آمده است . چنين برمىآيد كه منظور سفير فرنگى باشد زيرا اين مجلس از همه مشهورتر است . 39 . « پون » ، در تركيبهاى : « شش پون » و « سه پون » به كار رفته و تلفظ عاميانهاى از « پوند » است كه نويسنده همانند « كمپ » كه آن را « كم » يا « باصفا » را كه « بافزا » نوشته است ، آن را نيز ، چنانكه كه در گفتار بهكار مىبرده ، در نوشتار وارد كرده است . پوند دراينجا واحد وزن براى گلولهء توپهاست و برابر با 96 مثقال مىباشد زيرا در صدر التواريخ مىخوانيم : [ هنگام محاصرهء هرات ] حاجى ميرزا آقاسى حكم كرد كه چهارتوپ هفتاد و دو پوندى كه هر پوندى نود و شش مثقال باشد ، ريختند « 4 » 40 . ساخت سپاه روزگار قاجار برپايهء جمعآورى نيروهاى ايلى و فراخوانى سربازان شهرى بوده است . اين نيروها كه بيشترين بخش سپاه را تشكيل مىدادند ، به دو بخش پياده و سواره تقسيم مىشدند . چگونگى گردآورى آنها به اين صورت بود كه سران ايلات بزرگ به نسبت جمعيت ايل خود و كدخدايان روستاها به نسبت آسيابهاى
--> ( 1 ) . نك : همايونى ، صادق ، تعزيه در ايران ، ص ص 78 و 374 . ( 2 ) . شيل ، مرى ، خاطرات ليدى شيل ، ص 67 . ( 3 ) . نك : همايونى ، صادق ، تعزيه در ايران ، ص ص 85 ، 509 . ( 4 ) . اعتماد السلطنه ، صدر التواريخ ، ص 163 .